A.I.D.S.

Acquired Immune Deficiency Syndrome

Σύνδρομο Επίκτητης Ανοσολογικής Ανεπαρκείας

Το AIDS είναι μια θανατηφόρα μεταδοτική ασθένεια που οφείλεται στον ιό HIV (Human Immunodeficiency Virus).

Δεν είναι γνωστό πότε και που πρωτοεμφανίστηκε ο ιός. Διατυπώθηκε η άποψη ότι ο ιός προήλθε από πιθήκους της Κεντρικής Αφρικής όπου οι πρώτοι άνθρωποι μολύνθηκαν ίσως κατά τη δεκαετία του 1960. Στη ήπειρο αυτή ο ιός εξαπλώθηκε κατά την επόμενη δεκαετία του 1970 και προς τα τέλη της παρατηρηθήκαν κρούσματα και σε άλλες περιοχές της γης, όπως στη Βόρεια Αμερική και τη Δυτική Ευρώπη.

Επειδή συνήθως ο άνθρωπος που προσβάλλεται δεν πεθαίνει εξαιτίας του ιδίου του ιού του AIDS αλλά από άλλες ασθένειες που προκαλούνται λόγω της εξουδετέρωσης του ανοσοποιητικού συστήματος του οργανισμού, άργησε να γίνει ο εντοπισμός της αιτίας της νόσου.

Ο ιός που την προκαλεί απομονώθηκε στο Ινστιτούτο Παστέρ της Γαλλίας και στο Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας των ΗΠΑ.

Ο ιός όπως φαίνεται από τα επίσημα στοιχειά, πλήττει νεαρά άτομα έως 40 ετών. Αρχικά η νόσος παρατηρήθηκε κυρίως μεταξύ των ομοφυλόφιλων ανδρών που αποτελούν ακόμη την μεγαλύτερη από τις «ομάδες κίνδυνου». Αναλογικά μετά από αυτούς προσβάλλονται κυρίως οι τοξικομανείς, οι αιμορροφιλικοί και άτομα που δέχονται συχνές μεταγγίσεις αίματος και πλέον είναι συχνή η μετάδοση μεταξύ ετεροφυλοφίλων.

Η σεξουαλική επαφή είναι σαφώς ο συχνότερος τρόπος μετάδοσης και ακολουθεί η μετάδοση μέσω κοινής χρήσης συρίγγων ναρκωτικών από φορείς και υγιείς. Η μετάδοση γίνεται επίσης όταν έρθει σε επαφή μολυσμένο αίμα με μια περιοχή του σώματος τραυματισμένη, όπου υπάρχει λύση της συνέχειας του δέρματος (αμυχή, γδάρσιμο). Δεν μπορεί να μεταδοθεί ο ιός από από απλή σωματική επαφή δυο ατόμων.

Ο ιός δεν είναι ανθεκτικός έξω από τα οργανικά υγρά και για το λόγο αυτό δεν υπάρχει κίνδυνος μόλυνσης από τη χρήση αντικείμενων που άγγιξε ένας φορέας του. Καταστρέφεται επίσης από τη θερμότητα και τα απορρυπαντικά, κυρίως τα χλωριούχα.

Διακρίνουμε τους φορείς του AIDS και τους ασθενείς με AIDS. Τα άτομα που μολύνονται από τον ιό του AIDS γίνονται φορείς και δεν εμφανίζουν οπωσδήποτε άμεσα και την ασθένεια, ενώ σε πολλά από αυτά ο ιός παραμένει αδρανής και ο φορέας δεν παρουσιάζει κανένα σύμπτωμα για πολλά χρόνια, ίσως και για όλη τη διάρκεια της ζωής του. Μπορεί όμως να μολύνει άλλα άτομα.

Σε πολλές περιπτώσεις μετά τη μόλυνση παρουσιάζονται ορισμένα συμπτώματα, που χαρακτηρίζονται ως σύνδρομο ARC (AIDS Related Complex), όπως πρησμένοι λεμφαδένες, επίμονες νυχτερινές εφιδρώσεις, πυρετός διάρροια, κόπωση, απώλεια βάρους. Αργότερα συνήθως εμφανίζεται προσβολή από ορισμένες λοιμώδεις νόσους (μυκητιασική στοματίτιδα, έρπητα κ.ά.) σε σοβαρότερη μορφή απ’ ότι συμβαίνει συνήθως.

Η εκδήλωση της ασθένειας AIDS στους φορείς του ιού αποτελεί μια εξέλιξη της νόσου, συχνά αρκετά χρόνια μετά τη μόλυνση, κατά την οποία είναι έκδηλη η ανεπάρκεια του ανοσοποιητικού συστήματος που οδηγεί στην ανάπτυξη σοβαρών δευτερογενών νοσημάτων που μπορούν να προκαλέσουν το θάνατο του ασθενούς.

Χαρακτηριστικές δευτερογενείς παθήσεις που οφείλονται στο AIDS είναι το σάρκωμα Καπόζι, μια σπάνια μορφή καρκίνου των αιμοφόρων αγγείων του δέρματος και μια σπάνια επίσης σοβαρή μορφή πνευμονίας που οφείλεται στο βακτηρίδιο πνευμοκύστη. Μπορούν επίσης να προκληθούν σοβαρές ιογενείς και άλλες παθήσεις, έρπητας βαριάς μορφής, ηπατίτιδα, τοξοπλάσμωση, μηνιγγίτιδα κ.ά. ενώ χαρακτηριστικά συμπτώματα είναι η επίμονη διάρροια και ο βήχας.

Στα άτομα που προσβάλλεται το νευρικό σύστημα προκαλούνται και βαριές εγκεφαλικές βλάβες, που στις περισσότερες περιπτώσεις, οδηγούν σε πλήρη άνοια, διανοητική κατάπτωση, απάθεια, αδυναμία ομιλίας. Το γεγονός ότι προσβάλλεται ο εγκέφαλος σημαίνει ότι ο ιός μπορεί να διαπεράσει τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, πράγμα που περιορίζει την επιλογή των πιθανών φαρμάκων που θα δοκιμαστούν, γιατί δεν μπορούν όλες οι χημικές ενώσεις να περάσουν τον παραπάνω φραγμό.

Ο μηχανισμός της παθογόνου δράσης του AIDS είναι η καταστροφή από τον ιό των λεμφοκύτταρων που εξασφαλίζουν την άμυνα του οργανισμού με την παραγωγή αντισωμάτων. Οι ασθενείς δεν μπορούν να παράγουν επαρκώς αντισώματα και η άμυνά τους ενάντια στις παραπάνω παθήσεις είναι ελαττωμένη και ονομάζονται ανοσοκατασταλμένοι ασθενείς.

Τα υπάρχοντα φάρμακα δεν καταπολεμούν πλήρως τη νόσο αλλά βελτιώνουν την ποιότητα ζωής του ασθενή και μειώνουν τις επιπλοκές. Εξαιτίας της έλλειψης αποτελεσματικών φαρμάκων, ο καλύτερος τρόπος αντιμετώπισης του AIDS είναι η πρόληψη, δηλαδή η λήψη μέτρων αποφυγής της μετάδοσης. Ειδικότερα, τα μέτρα αυτά είναι η προσεκτική επιλογή των ερωτικών συντρόφων, η σωστή χρήση των ελαστικών προφυλακτικών κατά τη σεξουαλική επαφή, η αποφυγή της χρήσης κοινών συρίγγων από τους εξαρτημένους χρήστες ναρκωτικών, οι εξετάσεις του αίματος των αιμοδοτών, η προσεκτική αποστείρωση των εργαλείων κατά την παροχή ιατρικής φροντίδας σε ασθενείς και η τήρηση των κανόνων υγιεινής και σωστής διατροφής, για την ενίσχυση της αμυντικής ικανότητας του οργανισμού, που εμποδίζει την γρήγορη εκδήλωση της ασθένειας ακόμη και στην περίπτωση μόλυνσης.

Η 1η Δεκεμβρίου έχει καθιερωθεί ως η παγκόσμια ημέρα κατά του AIDS. Παρακάτω βλέπετε μια σχηματική παράσταση του ιού.

Επιδημιολογικά στοιχεία

Μέχρι το φθινόπωρο του 1986 είχαν αναφερθεί 32.000 κρούσματα της ασθένειας, σε 74 χώρες όλων των ηπείρων και ο αριθμός τους αυξάνεται από τότε με γρήγορο ρυθμό. Σήμερα οι φορείς του ιού ανά τον κόσμο ανέρχονται σε 33,4 εκατομμύρια περίπου ενώ σύμφωνα με στοιχεία του Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ΚΕΕΛΠΝΟ), στην Ελλάδα από τον ιό ΗΙV έχουν μολυνθεί 9.798 άνθρωποι.
Συνολικά πάνω από 22 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο έχουν πεθάνει από ασθένειες που σχετίζονται με το AIDS από το 1981 έως σήμερα, από τους οποίους τα 4,3 εκ ήταν παιδιά. Μολονότι η επιστήμη έχει κάνει σημαντικά βήματα, η ασθένεια στις αναπτυσσόμενες χώρες συνεχίζει να εξαπλώνεται με υψηλούς ρυθμούς.

Ένα από τα κορυφαία προβλήματα που αντιμετωπίζει ο φορέας ή ο ασθενής του AIDS είναι η ανάγκη ψυχολογικής υποστήριξης. Ο καθηγητής Κώστας Στεφανής (Ακαδη-μαϊκός, Διευθυντής του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγιεινής) αναφέρει ότι ο ρόλος της οικογένειας στην ψυχολογική υποστήριξη είναι σημαντικός, αλλά η συμβολή της στη βοήθεια του φορέα ή ασθενή εξαρτάται από τη δομή της οικογένειας, από τις σχέσεις που επικρατούν μεταξύ των μελών της, από το μορφωτικό επίπεδο και τις προκαταλήψεις που έχει για το AIDS. Σήμερα ο φορέας ή ασθενής μπορεί να απευθυνθεί για να λάβει ψυχική υποστήριξη και πληροφορίες στην τηλεφωνική γραμμή για το AIDS του νοσοκομείου «Α. Συγγρός», 210-7222222 . Η Υπηρεσία στελεχώνεται από επιστήμονες επαγγελμάτων ψυχικής υγείας με ειδική κατάρτιση πάνω σε θέματα AIDS. Κύριο αντικείμενό της είναι η εξειδικευμένη ψυχοκοινωνική παρέμβαση σε θέματα AIDS και ειδικότερα η έγκαιρη και αποτελεσματική πρόληψη καθώς και η κατάλληλη αντιμετώπιση των ποικίλων ψυχολογικών και κοινωνικών αναγκών των οροθετικών ατόμων και ασθενών με AIDS, των ατόμων του περιβάλλοντος τους, αλλά και του κοινού γενικότερα.
Επίσης το Κέντρο Ελέγχου Ειδικών Λοιμώξεων έχει έναν πλήρη κατάλογο υπηρεσιών στις οποίες μπορεί να παραπέμπεται ο ενδιαφερόμενος φορέας ή ασθενής.

Λάζου Ε., μαθήτρια
_